balin-analizi-nasil-yapilir.jpg

Balın Analizi Nasıl Yapılır?

Posted by


İnsan sağlığı açısından hayatımızda önemli yere sahip olan balın kalitesini korumak ve kaliteli üretim gerçekleştirmek arıcıların en temel görevlerinden biri olmalıdır. Balın kalitesinin kontrolü konusunda geçmişten günümüze geliştirilen yerli ve yabancı standartlar söz konusudur. Hem üretici hem de işletmelerin bu standartlara uygun üretim ve pazarlama yapması gerekir. Bu yüzden balın analizi nasıl yapılır? sorusu hem tüketici hem de üretici adına önem taşır. Üretimi yapılan ve satışı gerçekleştiren balın bu standartlara uyup uymadığı ise laboratuvarlarda yapılan test ve analizlerle belirlenmektedir. Peki balın analizi nasıl yapılır? bu konuda bilgi sahibi olmak için bu yazıya göz atınız.

Laboratuvarlarda yapılan bu analizler neticesinde üreticilerin yasal düzenlemelere uygun üretim yapıp yapmadıklarını belirlemenin yanı sıra üretim sonrası satışı gerçekleştirilen ürün etiketinin kriterlere uygunluğu açısından oldukça önemlidir.

Bal Nedir?

Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği yasal düzenlemesinde bal tanımı şu şekilde yapılmaktadır:

Bal arıları tarafından bitkilerdeki nektar ve salgıların toplanması ile arının bünyesindeki maddelerde birleştirilerek kovandaki peteklere doldurup olgunlaşması sonucunda elde edilen ürüne denilmektedir.


Balın temel özellikleri

  • Bal akışkandır ancak viskoz yani akıcılığa karşı direnç göstermektedir.
  • Bal kristalize olma özelliğini kısmi olarak ya da tamamen gerçekleşmektedir.
  • Balın aroması, kokusu bitki türüne ve floraya göre farklılık göstermektedir.


Balın Bileşenleri

Su: Bal %20 veya daha az miktarda su içermektedir.

Karbonhidrat: Bal içerisinde fruktoz ve glikoz olarak %70-80 arası şeker bulunmaktadır.

Mineral maddeler: Balın içeriğinde bulunan en önemli mineraller kalsiyum, potasyum ve fosfor olarak belirlenmiştir.

Aminoasitler: 100 gram balda 40-100 mg arası aminoasit yer almaktadır.

Diğer asitler: Balda 10’un üzerinde formik asit, malik asit, laktik asit ve sitrik asit gibi organik asitler bulunmaktadır. Bunlar bala has kokuyu meydana getirmektedir.

Enzimler: Balda en fazla bulunan enzim invertazdır. Nektarı bala dönüştüren enzim budur.

Vitaminler: B, C, E ve K vitaminleri bal içerisinde yer almaktadır.

Kaynağına göre ballar iki çeşit olarak gruplandırılır:

Çiçek veya nektar balı; bitki çiçeklerinde bulunan nektardan üretilen baldır. Salgı balı da bitki salgıları ya da bitki üzerindeki böceklerin salgıladıkları salgıyı arıların kovana taşımasıyla oluşan baldır. İşte balın analizi nasıl yapılır? konusunda testlerde bazı özellikler yer almaktadır.

balın analizi nasıl yapılır?
balın analizi nasıl yapılır?

Bal testlerinde aranan özellikler ;

  • Nem oranı her iki bal türünde de en yüksek %20 olmalı,
  • En yüksek sakkaroz miktarı (çiçek balında 100 gramda 5-15 gram, salgı balında 5-10 gram),
  • Çiçek balında 100 gr’da 60 gr salgı balında ise 100 gr’da 45 gr olmak üzere en düşük früktoz ve glikoz miktarları,
  • Suda çözünmeyen madde miktarları her iki bal türünde de en yüksek 100 gr’da 0,1 gram
  • Her iki bal türünde kg bazında 50 meq olmak üzere en yüksek serbest asit miktarı,
  • En düşük diastaz sayısı (her iki türde 8)
  • İki bal türünde de en yüksek HMF miktarı kg’da 40 mg,
  • Her iki bal türünde kg bazında 180 mg olmak üzere en düşük prolin miktarı,
  • Prolin miktarıysa her iki bal türünde en düşük kg’da 180 mg,
  • En yüksek naftalin miktarı (her iki bal türünde de kilogramda 10 ppb) olmalıdır.

Bal analizleri üç ana başlık altında toplarız

Rutubet oranının tespiti: 

Bu tespit ışığın kırılması indisinden yararlanarak rutubet oranının bulunmasına dayanır. Rutubet oranı ise refraktometre cihazıyla ölçülmektedir

HMF (hidroksimetil furfurol) miktarının tespiti:

Ballar yüksek ısıya maruz kaldığında besin değeri ve kalitesi düşmektedir. Bu sebepten baldaki bu miktarın tespiti yapılır.

Dekstrin miktarının tespiti: 

Bu analizin amacı, balın hileli olup olmadığını kalitatif açıdan tespit etmektir. Test sonucunda tüpte sarı-kahverengi renk ise bu balda hile olmadığını gösterir.

Sakkarozun baldaki miktarı balın olgunlaşma derecesi ile nektar bileşimine göre değişkenlik göstermekle birlikte yeteri kadar olgunlasmayan ballardaki sakkaroz miktarı daha fazla olmaktadır.

Gerçek bal sahtesinden nasıl ayrılır?

Hangi bal olursa olsun kıvam ya da rengine hatta tadına bakılarak balın gerçek olup olmadığını anlamak pek mümkün değildir. Bu nedenle en sağlıklı ve doğru yol bal analizi yaptırmaktır.

Bitki kaynağına, üretim ve pazarlama durumuna göre değişik olan balların kaliteleri arasında da farklar yer alır.

Bal kalitesini belirlerken bir parametre değil, birçok parametre incelenmektedir.


Balın kalitesinin belirlenmesinde balın melitopalinolojik, fiziksel, kimyasal ve organoleptik analizlerinin muhakkak yapılması önem taşımaktadır.

Balın Partikül Analizi:

Doğal olan bal antimikrobiyal özelliği sayesinde kendi sterilize özelliğini koruyabilmektedir. Balda bulunan yoğun ozmotik basınç sayesinde ise bakteri ve funguslar üreyemez.

Balın Özgül Ağırlığı:

Bu özellik sayesinde içerisinde bulunan nem miktarını belirlerler. Balın özgül ağırlığı ise sıcaklığa bağlı olarak 1.41-1.45 gr/cm3 arasında değer taşımaktadır. Sonuç olarak baldaki özgür ağırlıkta önem taşımaktadır.

Başka bir konu Siyah bal nedir, merak ediyorsanız okumak için buraya tıklayınız.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.