arilarda-partenogenez-ureme-nedir.jpg

Arılarda Partenogenez (Üreme) Nedir?

Posted by

Canlıların bazılarında üreme hücresi meydana gelir fakat döllenmeden gelişerek yeni bir birey oluşturmaktadır. Bu şekilde üremeye partenogenez adı verilmektedir. Peki, arılarda partenogenez (üreme) nedir? Nasıl meydana gelir bu yazımızda sizlere bilgi vereceğiz.

Canlılarda nesillerini sürdürme amacıyla üreme meydana gelmektedir. Bir canlı tek hücreli dahi olsa kendine özgün bir şekilde üremektedir. Üreme biçimi eşeysiz ve eşeyli üreme şeklinde devam etmektedir. Eşeysiz üreme şeklinde döllenme olmaz. Eşeyli üremede mayoz bölünmeyle oluşan üreme hücrelerine ihtiyaç vardır.

Canlılarda Partenogenez Nasıl Bir Olaydır?

Bal arısı gibi canlılarda döllenme gerçekleşmeden yeni bir birey meydana getirmesidir. Döllenme olmadığında ise bir çeşit eşeysiz üreme kabul edilmektedir. Bu durum deneysel yöntemlerle de gerçekleşmektedir. Fakat bazı kaynaklarda partenogenezi eşeyli üreme adı altında incelemektedir. Sebebi ise haploid partenogenezde olduğu gibi eşey hücrelerinin mayoz bölünmeyle meydana gelmesidir. Bu sebeple partenogenez kalıtsal çeşitlilik sağlanabilmektedir.

Partenogenez Kimlerde Görülür?

Partenogeneze en iyi örnek olarak bal arısı başta olmak üzere su pireleri, kelebekler, karıncalar gibi eklem bacaklıları verebiliriz. Aynı zamanda bazı kuş türleri balık ve sürüngen gibi omurgalı hayvanlarda buna örnektir.

Üreme (Partenogenezle) Çoğalan Bal Arıları

Kovan içerisinde hiyerarşik bir şekilde yapılanma olan bal arılarında işçi arı, erkek arı ve kraliçe arı koloni bireyleridir. Ana arı koloninin devamlılığını sağlamak adına yumurtlamaktadır. Feromon adındaki özel salgılarıyla koloni düzenini sağlamaktadır. İşçi arıya göre daha iri yapıda ve uzun yapıdadır.Aynı zamanda ana arı arı sütüyle beslenmektedir. Diğer taraftan işçi arılar gibi ana arılarının da iğneleri vardır. Fakat bunu insanlara karşı değil diğer ana arılara karşı kullanmaktadırlar. Kovandaki dişi arılar eşeyli üreme, erkek arılar ise eşeysiz üreme yani pertenogenezle oluşmaktadır.

Bal Arısı Kolonisini Oluşturan Bireyler; tıklayarak okuyabilirsiniz

Erkek arılar döllenmemiş yumurtalardan gelişen larvaların, işçi arılar aracılığıyla beslenmesiyle meydana gelmektedir. Erkek arılar Haploid kromozlu olduğu için spermleri mitoz bölünmeyle oluşmaktadır. Aynı zamanda erkek arıların iğnesi ve mum bezleri yoktur. Kovandaki görevi yalnızca sperm üreterek kraliçe arı ile çiftleşmektir. Aynı zamanda erkek arıların ömrü kraliçe arı ile çiftleştikten sonra bitmektedir.

arılarda partenogenez (üreme) nedir?
arılarda partenogenez (üreme) nedir?

Kraliçe arı: Döllenmiş yumurtadan gelişmiş, 2n kromozomlu dişi arı.

İşçi arı: Eşeyli üreme sonucunda döllenmiş yumurtadan meydana gelen 2n kromozomlu fakat üretkenliği özelliği olmayan dişi arı.

Erkek Arı: döllenmemiş yumurtadan partenogenezle oluşan arı.

Arılarda Partenogenez ( Üreme)

Arılarda partenogenez (üreme) nedir? konusunu daha iyi anlamak adına; bal arısının anatomisinden bahsetmek gerekir. Arılar koloniler halinde kraliçe arı, erkek arı ve işçi arılardan oluşmaktadır. Koloninin neslini devam ettiren ana arı aynı zamanda birey sayısının artmasından sorumludur.

Kraliçe arının döllenmesini sağlayan erkek arılardır. İşçi arılar ise koloni içerisinde besin üretimi gerçekleştirmektedir. Kısaca arılarda partenogenez (üreme) nedir? dersek; bal arılarında yumurta hücresinin döllenme ihtiyacı olmadan gelişme göstermesidir. Arılarda partenogenez durumunu biraz daha detaylandıracak olursak; her kolonide yalnızca bir ana arı vardır. Eğer koloni içerisinde birden fazla ana arı yer alırsa; eski kraliçe yanına birkaç işçi arı alarak kovanı terk eder.

Ana Arı ve Erkek Arı Çiftleşmesi

Kraliçe arı yaşam süresi boyunca yalnızca bir kez çiftleşmektedir. Çiftleşme sırasında erkek arılardan aldığı spermleri Sperma kanalında depolamaktadır. Kaslı bir kapakla çevrili olan bir kesedir. Eğer ana arı yumurtaları sperm ile döllenmez ise bu yumurtalarda mitoz bölünme gerçekleşecektir. Bu durumun adı; haploid gelişmedir. Haploid gelişme sonucu oluşan yumurta hücrelerinden ise erkek arılar ( n kromozom) meydana gelmektedir.

Kraliçe arı birkaç gün keşif uçuşuna çıkar. Sonrasında çiftleşmeye hazır hale geldiğinde erkek arıyla ana arının çiftleşmesi 10 metre yükseklikte gerçekleşmektedir. Çiftleşme sırasında kraliçe arı 100 milyon spermden 6 milyon kadarını sperm kesesine depolayabilir. Erkek arıdan olduğu spermleri, kesesinde muhafaza edebilmek adına özel dokusu bulunmaktadır. Sağlıklı ve genç bir ana arı yeteri kadar sperm aldıktan sonra petek gözlerine arı larvalarını yumurta şeklinde bırakmaya başlayacaktır.

İnsanlarda fizyolojik ve patolojik sendromları ortaya çıkardığı için haploid olarak kromozom konusunda öldürücü özellikler meydana geldiğinden; insanlarda partenogenez şeklinde bir üreme mümkün olmamaktadır. Bu konuda çalışmalar yapıldıysa da başarılı sonuçlar elde edilememiştir.

Bal arısının yaşam döngüsü okumak için tıklayın

Arılarda Üreme Nasıl Olur?

Bal arılarında ana arı çiftleşme uçuşuna çıkar ve erkek arılarla çiftleşir. Sonrasında sperma kesesinde biriktirdiği erkek spermleriyle kendi yumurtaların döller ve peteklere bırakmaya başlar. Eğer sperm kesesinde hiç sperma kalmaz ise peteklere bıraktığı yumurtalardan erkek arılar meydana gelir.

Erkek Arıda Sperm Oluşurken Neler Gerçekleşir?

Kraliçe arı mayozla birlikte yumurta hücresi meydana getirmektedir. Eğer bu hücrelerde döllenme oluşmazsa erkek arı meydana gelir. Erkek arılar N kromozomlu, dişi arılar 2N kromozomludur. Kraliçe arıyla erkek arı çiftleşmesi sırasında erkek olan mitoz bölünmeyle sperm üretimi gerçekleştirmektedir.

Partenogenez Sonucu Oluşan Erkek Arılar Arasında Kalıtsal Çeşitlilik Var mıdır?

İşçi arılar tarafından üretilen yumurtalardan oluşan erkek arılarda kalıtsal çeşitlilik oluşmamaktadır.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.